Anoniem

‘Als je hier stage komt lopen, dan zullen we je onder andere ook inzetten in de klassen’, was één van de eerste dingen die ik te horen kreeg op mijn eerste dag. Inzetten in klassen? Misschien als een leerling moeite heeft in de les, dat hij er even uit moet en met iemand moet praten, even een rondje door het gebouw lopen, een frisse neus halen… Maar voordat je het weet, sta je een dictee te geven en ben je een leerling aan het helpen, die zijn Nederlands werkboek te lastig vindt. Social Worker? Of onderwijsassistent? De receptioniste is drie weken ziek, O, laat de stagiair maar op haar stoel zitten. Wordt werk te snel doorgeschoven naar stagiaires, terwijl dat niks met hun opleiding te maken heeft? Lopen werkgevers te erg aan stagiaires te trekken? Ik zeg: ja. Dit moet stoppen.

Toen ik werd aangenomen op mijn stageplek was ik super blij. Deze blijdschap voelde ik nog tijdens mijn eerste dag, al vielen mij toen al wat dingen op. Zo werd ik gebeld om half negen precies. Niet door mijn stagebegeleider, nee, door degene die mij had aangenomen; Zij vroeg me, of ik ook echt aanwezig was. Achteraf was dit de eerste rode vlag die ik had moeten zien. Uiteraard was ik aanwezig en was mijn stagebegeleider gewoon bij mij in de ruimte. Haar controle bleef jammer genoeg niet beperkt tot één keer. De volgende keer was het: “Je mag geen mannenwerk gaan doen” en die opmerking heb ik daarna vaker gehoord. Mannenwerk? Wat houdt dat in? Kan ik niet een keer met een doos lopen sjouwen, omdat ik een vrouw ben? Moet een Social Worker dan de hele dag zitten en met mensen praten? Blijkbaar. Maar als ik dan met een leerling in gesprek ben – zoals een Social Worker hoort te doen – dan wordt dat weer bestempeld als “niksen”. Voor ik het wist, zette ze mij ineens in een klaslokaal om onderwijsassistent te spelen. Alsof dat een passende plek is voor een jonge vrouw zoals ik: Niks zwaars tillen en een zorgpositie innemen.

Goedkope werknemer?

Ik word duidelijk niet serieus genomen. Wij, stagiaires, worden niet serieus genomen, want het overkomt niet alleen mij. Je hoort deze verhalen ook van andere stagiaires en in de media: Stagiaires krijgen allerlei willekeurige taken toegeschoven. Zo bleken er binnen mijn klas al grote verschillen te zijn. Van één medestudent kreeg ik te horen dat zij eigenlijk alleen koffie mag zetten, terwijl de andere student al cliënten voor zijn rekening moet nemen. Dit raakt niet alleen studenten binnen het Saxion. Uit onderzoek van vakbond FNV blijkt dat vier op de tien ondervraagde stagiaires te veel verantwoordelijkheden krijgen op stage. Eerstejaars studenten worden voor de klas gezet en stagiaires in de zorg moeten handelingen verrichten die ze eigenlijk nog niet mogen doen. Meer dan de helft van de stagiaires geeft aan het gevoel te hebben dat zij worden gebruikt als goedkope werknemer (FNV Young & United, 2024). Ook zeggen studenten dat zij vaak moeten overwerken, of structureel lange dagen moeten maken.

Daarnaast kunnen ook de stagebegeleiders een hinderende factor zijn. Het personeelstekort zorgt voor een hoge werkdruk, waardoor stagebegeleiders vaak uitvallen of zelfs weggaan. Daarnaast vertellen studenten dat hun stagebegeleiders te veel van hen vragen, onrealistische deadlines hebben, geen constructieve feedback geven of zelfs snauwend reageren (Hesselink, 2023a). Gelukkig is mijn stagebegeleider geen hinderende factor. Integendeel, want hij stapt vaak voor mij naar de werkgevers en biedt alle hulp die hij kan bieden. Maar soms ligt het niet in zijn macht om de opdrachten vanuit de directie – zodat ik maar niet zit te “niksen”, zoals Social Workers doen – tegen te houden. Mijn stagebegeleider en zijn collega krijgen ook regelmatig snauwende directieleden op hun dak, omdat “die stomme stagiaires alleen maar met leerlingen zitten te praten”. Waarom kies je iemand als stagebegeleider, om hem daarna al het werk uit handen te nemen en niet naar hem te luisteren? De directie doet alsof de stagebegeleiders hun werk niet goed doen. Ze zien ons zogenaamd niksen en geven ons daarmee het gevoel dat we professionele koffiedrinkers zijn. Ze gaan voorbij aan het feit dat we komen voor een stage Social Work en niet voor een stage als onderwijsassistent. Voor we het wisten, werden we weer een lokaal ingeduwd om woordjes voor te lezen aan NT2-leerlingen. We snappen best dat daar behoefte aan is, want de tekorten in het onderwijs zijn groot, maar daar zijn wij niet voor. Het is jammer dat er niet wat professioneler en voorzichtiger met de stagiaires wordt omgegaan. Waardeer wat we komen doen – het onderwijspersoneel ondersteunen door de probleemgevallen op te vangen en verder te helpen – zodat de docenten zich kunnen richten op wat zij het beste kunnen: lesgeven. Natuurlijk is er een personeelstekort, maar niet iedereen kan even een docent vervangen, ook een stagiair Social Work niet.

Onveilige situatie

Het is sowieso niet verstandig om stagiaires werkzaamheden op te dringen die niet bij ze passen, of waar ze niet klaar voor zijn. Het opdoen van te veel nare ervaringen tijdens de stage, kan grote gevolgen hebben. Uit een onderzoek van Universiteit Utrecht blijkt namelijk dat ruim een derde van de studenten hun vervelende of onveilige situatie niet durft te melden. Ze vinden het melden van problemen in eerste instantie niet nodig, omdat ze denken dat de universiteit toch niks kan doen, of ze zijn bang voor negatieve consequenties (Hesselink, 2023b). Door het niet te melden blijven de studenten zitten met hun klachten en die kunnen uiteindelijk invloed hebben op hun gezondheid, zowel mentaal als fysiek. Ook kan het leiden tot het ontlopen van de stageplek, wat uiteindelijk weer tot gevolg heeft dat de student het risico loopt om zijn diploma niet te behalen. Universiteit Utrecht vertelde ook het verhaal van een student die wèl aan de bel heeft getrokken, wat leidde tot het vroegtijdig beëindigen van de stage (Hesselink, 2023b). Beide situaties leidden tot hetzelfde resultaat: geen stageplek en vertraging van de studie. 

Stagiaires verdienen juist een passende begeleiding, ruimte en tijd om hun toekomstige beroep te leren kennen. In de Beroepscode voor professionals in sociaal werk staat overigens dat Social Workers zich professioneel moeten kunnen ontwikkelen. Organisaties zijn hierin verantwoordelijk voor een leerzame, maar ook veilige omgeving. Een stagiair inzetten als onderwijsassistent, of goedkope arbeidskracht, past niet binnen deze kaders (BPSW, 2021). We hebben stagiairs juist heel hard nodig, want zij zijn de toekomst; de volgende generatie werknemers die het werkveld moeten bezetten. Als het bij de stage al misgaat, kan dat betekenen dat de student zijn liefde voor het beroep compleet kwijtraakt. Een negatieve stage-ervaring vermindert uiteindelijk de kans op het vinden van nieuwe werknemers, waardoor de werkdruk voor bestaande werknemers alleen maar groter zal worden. Is dit wat wij willen? Dat lijkt me niet.

Stagiaires zijn geen goedkope arbeiders die in elk willekeurig gat binnen de organisatie kunnen springen. Toch gebeurt dit nog te veel, ook binnen Social Work. Dit heeft negatieve gevolgen voor de toekomst van de student; De eerste kennismaking met het vak is meteen negatief. Stage-aanbieders hebben de verantwoordelijkheid om hun stagiaires serieus te nemen, te luisteren naar hun behoeften en ze te begeleiden in hun professionele groei. Wanneer stagiaires gebruikt worden om een personeelstekort op te vullen, verliezen we uit het oog waar een stage voor is bedoeld: Kennismaken met het werkveld, ontwikkeling en vooral leren. Dit gaat niet als zij niet-passende taken krijgen of uitgefoeterd worden als zij een foutje maken. We moeten stagiaires zien als beginnende professionals, niet als goedkope arbeidskrachten. We hebben jonge mensen nodig met goede, vernieuwende ideeën. Mensen die buiten de kaders kunnen denken. Die mensen hebben we hard nodig, dus laten we als maatschappij goed voor onze stagiaires zorgen.

De student wil graag anoniem blijven vanwege de gevoeligheid van het onderwerp. 

Literatuurlijst

• Beroepsvereniging voor professionals in sociaal werk. (2021). Beroepscode voor professionals in sociaal werk. Opgehaald van www.bpsw.nl: https://www.bpsw.nl/app/data/uploads/2021/10/BPSW-Beroepscode-2021.pdf

• FNV Young & United. (2024). Stagiair te vaak misbruikt als goedkope arbeidskracht. Opgehaald van www.fnv.nl: https://www.fnv.nl/nieuwsbericht/algemeen-nieuws/2024/06/stagiair-te-vaak-misbruikt-als-goedkope-arbeidskra

• Hesselink, I. (2023b). ‘Er werd in mijn gezicht geschreeuwd’. Opgehaald van www.dub.uu.nl: https://dub.uu.nl/nl/achtergrond/er-werd-mijn-gezicht-geschreeuwd

• Hesselink, I. (2023a). Stagiair voelt zich vaak een goedkope arbeidskracht. Opgehaald van www.dub.uu.nl: https://dub.uu.nl/nl/achtergrond/stagiair-voelt-zich-vaak-een-goedkope-arbeidskracht