Carlijn Seppenwoolde

Stel je een kind voor dat in een woonlocatie verblijft vanwege ernstige problemen thuis, maar dat toch regelmatig op bezoek gaat bij ouders die nog steeds in een onstabiele of onveilige situatie leven. Is dat dan wel in het belang van het kind? Tijdens mijn stage op een woonlocatie voor kinderen met een beperking zie ik dagelijks hoe ingewikkeld dit kan zijn. Ik merk steeds meer hoe belangrijk het is om duidelijke regels te hebben voor huisbezoeken, vooral wanneer je niet zeker weet of het kind daar wel echt veilig is. Ik vind het aangrijpend om te zien hoe kinderen op een woonlocatie zich constant moeten aanpassen en hun best moeten doen om zich veilig en begrepen te voelen, terwijl hun thuissituatie hen juist tegenwerkt.

De kwetsbaarheid van kinderen met LVB

Op mijn stageplek woont een meisje van vijftien jaar. Door haar beperking is ze gevoeliger voor stress, wordt ze sneller door anderen beïnvloed en kan ze risico’s minder goed inschatten. Jongeren met een licht verstandelijke beperking reageren vaak sterker op onverwachte of onvoorspelbare situaties, wat hen extra kwetsbaar maakt (Trimbos instituut, z.d.). Hoewel zij vanwege problemen thuis in de woonlocatie verblijft, gaat ze regelmatig op bezoek bij haar ouders. Er zijn duidelijke afspraken gemaakt over wanneer en hoe vaak ze hiernaartoe mag gaan. Als team hebben we al langere tijd twijfels over de veiligheid van haar thuissituatie. Dit komt mede door de verhalen die het meisje zelf met ons deelt, maar ook de indrukken die wij krijgen tijdens de gesprekken met haar ouders en signalen die wij krijgen na de bezoeken aan huis.

Signalen van onveiligheid na elk bezoek

Wanneer het meisje terugkomt van haar ouders, merken we dat ze gespannen is en sneller overstuur raakt. Ze vertelt dat ze thuis weinig aandacht krijgt en we zien dat ze onverzorgd terugkomt. Ook geeft ze aan dat ze grote hoeveelheden eet tijdens haar bezoeken, terwijl er eerdere gesprekken zijn geweest met de diëtist over haar gewichtstoename. Dit is zorgelijk, omdat snelle gewichtstoename bij haar risico’s met zich meebrengt, zoals het ontwikkelen van diabetes. Deze signalen laten duidelijk zien dat het meisje thuis niet de veiligheid krijgt die ze nodig heeft. 

Een veilige omgeving is noodzakelijk voor de ontwikkeling van kinderen. Wanneer kinderen veel stress ervaren, lopen ze een groter risico op emotionele en gedragsproblemen, en dat geldt nog sterker voor kinderen met een beperking. De manier waarop dit meisje zich thuis voelt en hoe ze reageert laat goed zien hoe belangrijk die veiligheid is: De spanningen beïnvloeden haar gedrag, gezondheid en het kan haar ontwikkeling beperken (Nederlands jeugdinstituut, 2023).

Handelen vanuit het systeem

Binnen de jeugdzorg wordt vaak uitgegaan van het uitgangspunt dat contact met ouders belangrijk is voor de ontwikkeling van het kind (Nederlands jeugdinstituut, 2023). In veel gevallen klopt dat, maar als er geen veiligheid is, kan dit uitgangspunt juist een risico vormen. Kinderen blijven vaak loyaal aan hun ouders, ook wanneer de thuissituatie problematisch of onveilig is. Door de loyaliteit geven kinderen niet altijd duidelijk aan dat er wat speelt (Van der Kolk, 2014). Deze loyaliteit is een extra reden waarom professionals voorzichtig moeten zijn bij het beoordelen van huisbezoeken.

Tijdens gesprekken op mijn stage merk ik dat collega’s het soms lastig vinden om hun zorgen uit te spreken. Een collega gaf aan dat ze de band tussen het meisje en haar ouders niet wil verstoren. Een ander vertelde dat het belangrijk is om aan de relatie te werken, maar dat ze tegelijkertijd merkt dat het meisje veel spanning ervaart door de bezoeken.

Kleine signalen, groot belang

Het lastige aan dit vraagstuk is dat onveiligheid niet altijd direct zichtbaar is. Vaak gaat het om kleine signalen, zoals dat een kind anders reageert of angstiger is. Ook een prikkelbare of teruggetrokken houding kan al een teken zijn. Dit maakt het herkennen van onveiligheid ingewikkeld, maar niet minder belangrijk. Volgens de beroepscode van sociaal werkers moet je juist in zulke situaties opkomen voor kwetsbare kinderen en risico’s signaleren, ook als er nog geen hard bewijs is. Als je twijfelt over de veiligheid van een kind, mag dat niet genegeerd worden: het is een duidelijk signaal dat er actie moeten worden ondernomen (BPSW, 2021).

Tijdens mijn stage probeer ik te letten op de kleine signalen: lichaamshouding, spanning of teruggetrokken gedrag. Deze signalen vertellen vaak meer dan we denken. Ik merk dat dit mijn betrokkenheid bij de kinderen vergroot en dat ik me meer verantwoordelijk voel voor hun veiligheid.

Ik vind dat het welzijn van het kind altijd voorop moet staan, zeker als er ook maar een vermoeden is dat het thuis onveilig is. Veiligheid mag nooit ter discussie staan. Als een kind, zoals het meisje op mijn groep, na ieder huisbezoek van slag is, is dat al een duidelijk teken dat haar thuissituatie niet veilig is. Zelfs zonder dat er grote incidenten plaatsvinden, laat haar gedrag zien dat ze thuis te veel spanning ervaart.

Gevolgen van stress voor kinderen

Wanneer het contact met ouders spanning of stress oplevert, kan dit schadelijk zijn voor de ontwikkeling van het kind. Onderzoek laat zien dat kinderen die vaak stress ervaren problemen kunnen krijgen op het gebied van leren, emoties en relaties. Bovendien is herstel moeilijk wanneer ze telkens terugkeren naar een omgeving die stress veroorzaakt (Van der Kolk, 2014).

Uit mijn ervaring op de woonlocatie merk ik dat kinderen daar juist tot rust kunnen komen, nieuwe dingen leren en zich veilig voelen. Maar wanneer ze steeds terugkeren naar een thuissituatie die spanning veroorzaakt, raakt hun balans verstoord en wordt hun ontwikkeling belemmerd.

De rol van sociaal werkers

Sociaal werkers hebben de verantwoordelijkheid om kwetsbare kinderen te beschermen, goed in te schatten waar risico’s liggen en te zorgen dat zij zich goed kunnen ontwikkelen (BPSW, 2021). Dit betekent soms dat we keuzes moeten maken die niet overeenkomen met de wensen van ouders of het beleid. Het kind staat namelijk altijd op nummer één.

Het tijdelijk of volledig stoppen van huisbezoeken kan nodig zijn om het kind meer rust en stabiliteit te bieden en verdere schade te voorkomen. Mijn ervaring laat zien dat veiligheid vooropstellen essentieel is. Het meisje voelt zich thuis niet veilig en kan pas op de woonlocatie echt bijkomen, wat laat zien hoe belangrijk tijdig signaleren en ingrijpen is.

Het kind op nummer één

Daarom neem ik een duidelijk standpunt in: Kinderen die in een woonlocatie verblijven vanwege problemen thuis, mogen niet terug naar huis als er signalen zijn dat het daar onveilig is. Dat betekent niet dat contact met de ouders helemaal moet stoppen. Het contact kan blijven, bijvoorbeeld doordat ouders op de woonlocatie mogen komen of dat contact onder toezicht plaatsvindt. De verantwoordelijkheid van sociaal werkers ligt bij het welzijn van het kind. Wie echt in het belang van het kind handelt, kiest voor de veiligheid van het kind.

Carlijn Seppenwoolde is een tweedejaars student en werkzaam als stagiaire bij de Twentse zorgcentra.

Literatuurlijst 

• Beroepsvereniging van Professionals in Sociaal Werk. (2021). Beroepsstandaard sociaal werk. Geraadpleegd op 8 december, 2025, van https://www.bpsw.nl

• Nederlands Jeugdinstituut. (2023). Veiligheid en ontwikkeling van kinderen in de jeugdzorg. Geraadpleegd op 4 december, 2025, van https://www.nji.nl

• Trimbos-instituut. (2022). Kwetsbaarheid bij jongeren met een licht verstandelijke beperking. Geraadpleegd op 20 november, 2025, van https://www.trimbos.nl

• Van der Kolk, B. A. (2014). The body keeps the score: Brain, mind and body in the healing of trauma. Viking.